Stanisław Michalkiewicz
  • Obława augustowska
    W lipcu 1945 r. na terenie Polski […]
  • „Wyklęci”

    Sejm głosami PO, PiS, PSL i SP uczcił rocznicę utworzenia NSZ. Sojuszników Hitlera, pogromców Żydów, orędowników III wojny światowej – napisał swego czasu na Twitterze Leszek Milller, niezadowolony z uchwały Sejmu w związku z 70. rocznicą powstania Narodowych Sił Zbrojnych.

  • Nadchodzi afera w Hollywood

    Elijah Wood, hollywoodzki aktor znany głównie z roli Froda w serii filmów na podstawie powieści Johna R.R. Tolkiena oświadczył ostatnio, że w centrum światowego filmu, Hollywood, istnieje poważny problem z pedofilią.

Dawni Łatgalowie to jedno z plemion Bałtów, którzy historycznie zamieszkiwali Łatgalię położoną na północny wschód od Dźwiny. W pierwszych wzmiankach kronikarskich o Łatgalach używa się na ich określenie terminu Lethgalli, zamiennie z Lethi (Balode & Holvoet 2001: 7)

W Chronicon Henrici z 1206r. znajdujemy sformułowanie Lethi vel Lethgalli ‘Łotysze czyli Łatgale’ (Brejdak 2006: 194). Na przestrzeni dziejów określenia ‘Łatgalowie’ używało się jako tożsamego z ‘Łotysze’. Współcześnie jako o jednych z grup Łotyszy o Łatgalach (łat. latgalīši) mówi się Łatgale (Łatgalowie) lub Łatgalcy.

Brejdak (2006) proponuje, aby terminu Łatgalcy używać do określenia wszystkich mieszkańców Łatgalii, natomiast o Łatgalach mówić w odniesieniu do Łatgalców etnicznie wywodzących się z plemion Bałtów (Brejdak 2006: 194).

O krainie Łatgalów – Łatgalii (łot. Latgale) – jako pierwsze wspominają źródła staroruskie z XI w., gdzie znajdujemy terminy: Łatgoła, Łotyhoła, Łohtihoła. W Descriptio Sarmatiarum z 1521 r. Mateusz Miechowski używa określenia Letthigallia (Brejdak 2006: 194).

W języku łatgalskim Łatgalia to Latgola. Po polsku wymiennie z nazwą Łatgalia używa się Latgalia. W czasach przedrozbiorowych tereny Łatgalii zwykło się nazywać Inflantami Polskimi (por. ang. Polish Livonia i po pol. Liwonia).

Ziemie łatgalskie były pierwotnie zamieszkiwane przez ludy ugrofińskie, a Bałtowie pojawili się na nich w II tysiącleciu p.n.e. W średniowieczu Bałtowie i Słowianie wykorzystywali rzekę Dźwinę do handlu, który stał się sferą kontaktów między tymi plemionami.

Na początku XIII w. ziemie łatgalskie weszły w skład państwa zakonnego kawalerów mieczowych, co pociągnęło za sobą germanizację i katolicyzację mieszkańców (Jankowiak 2010: 49). Od roku 1629 Łatgalia pozostawała w obrębie Rzeczypospolitej Obojga Narodów aż do roku 1772, kiedy to w wyniku I rozbioru Polski stała się częścią obwodu witebskiego imperium rosyjskiego.

Począwszy od 1629 r. aż do roku 1918 Łatgalia była odseparowana od reszty Łotwy politycznie oraz kulturowo. Na wieki XVII i XVIII przypada okres pobytu w Łatgalii polskich misjonarzy katolickich. Ich działalność utrwaliła katolicyzm na tym terenie i uczyniła z wyznania katolickiego ważną część tożsamości Łatgalów, która odróżnia ich do dziś od protestanckich Łotyszy oraz od Rosjan wyznających prawosławie (Nau 2011: 5).

Łatgalowie są jedynymi Bałtami autochtonicznymi dla terenów znajdujących się poza dzisiejszymi granicami Litwy i Łotwy – zamieszkują również okolice rosyjskiego miasteczka Pytałowo, które w latach 1920-1945 (pod nazwami Jaunlatgale / Abrene) było stolicą regionu przyłączonego do Łotwy.

Łatgalowie odegrali wielką rolę w procesie kształtowania się łotewskiej świadomości narodowej oraz języka łotewskiego, a łatgalskie tradycje piśmiennicze sięgają XVIII w. W 1918 r. Gdy Łotwa uzyskała niepodległość, Łatgalowie po wiekach życia w odizolowaniu od reszty Łotyszy, znaleźli się w sytuacji, kiedy byli nie tylko jednymi z wielu Łotyszy, ale również mniejszością na Łotwie (Nau 2011: 7).

Łatgalia to obszar zamieszkiwany przez przedstawicieli różnych narodowości: wielonarodowość i wielojęzyczność była i jest naturalnym składnikiem łatgalskiego krajobrazu. Autochtoniczni Polacy stanowią 7,1% ludności Łatgalii, a Białorusini 5,5% (Jankowiak 2010: 50).

Ważną grupą Łatgalców są również Rosjanie: potomkowie Staroobrzędowców, którzy uciekali do Łatgalii przed represjami carskich władz pod koniec XVII w. oraz rosyjskojęzyczna ludność napływowa z czasów sowieckich. Tradycja kontaktów z ludnością rosyjskojęzyczną jest kilkuwiekowa, a obecne ośrodki rosyjskiej ludności w Łatgalii istniały już w 1760 r. (Čekmonas 2001: 103).

Skład narodowościowy Łatgalii (red. mapy: Jacek Cieślewicz; źródło: Šuplinska & Lazdiņa 2009).

Obecnie użytkownicy języka łatgalskiego stanowią przede wszystkim ludność wiejską Łatgalii (Lazdiņa & Marten 2012: 68).

Według danych zebranych przez Šuplinską i Lazdiņę (2009), 62,1% respondentów (ponad 9 tysięcy mieszkańców Łatgalii – przyznało się do znajomości łatgalskiego. Dobrze lub bardzo dobrze w mowie łatgalskim posługuje się 70% badanych, a w piśmie –36%. Po przełożeniu rezultatów na całość ludności Łatgalii można stwierdzić, że znajomość łatgalskiego deklarowałoby 217 tysięcy osób (Lazdiņa & Marten 2012: 70).

Tradycyjnie mówi się o nieco mniejszej liczbie użytkowników języka łatgalskiego. Instytut Badań nad Językiem Łatgalskim Uniwersytetu w Dyneburgu (Latgales Pētniecības institūts) podaje szacunkową liczbę 150 – 200 tysięcy ludzi używających łatgalskiego w codziennej komunikacji
(http://dau.lv/ld/latgale(english).html).

Wyniki spisu powszechnego z 2011 roku, w którym ankietowani mogli odpowiedzieć na pytanie „Czy w życiu codziennym posługujesz się łatgalskim – odmianą języka łotewskiego?” zawierają liczbę użytkowników łatgalskiego na poziomie 164 tysięcy. Są to prawdopodobnie najdokładniejsze dostępne wyniki badań nad liczbą użytkowników łatgalskiego.

Według tych danych najbardziej łatgalskojęzycznymi powiatami Łatgalii są: Varakļāni (łatg. Varakļuoni; dawna nazwa polska: Warklany), Riebiņi (Ribene, Rybiniszki), Vārkava (Vuorkova; Warkan), Viļaka (Vileks; niem. Marienhausen), Baltinava (Baļtinova), Kārsava (Kuorsova; Korsówka) i Cibla (Cybla).

Wyniki spisu dostępne są na stronie:
http://www.csb.gov.lv/notikumi/latviesu-valodas-paveida-latgaliesu-valodas-lietosana-35066.html.

Mapa: Deklarowana znajomość języka łatgalskiego (w procentach) według spisu powszechnego 2011 (źródło: http://www.csb.gov.lv/notikumi/latviesu-valodas-paveida-latgaliesu-valodas-lietosana-35066.html)

Poza Łatgalią najwięcej osób łatgalskiego pochodzenia mieszka w Rydze (w 2011r. około 29,4 tysiące według spisu powszechnego), a poza Łotwą – na Syberii (około 1000 osób, Mercator 2009: 9) .

Łatgalowie zaczęli przenosić się w okolice Krasnojarska w wyniku carskiego przydziału ziem pod koniec XIX w., a największa liczba Łatgalów zamieszkiwała tamte rejony w latach 1930-tych. Do tej pory zachowali oni swój etnolekt.

http://www.inne-jezyki.amu.edu.pl

Zobacz też:
https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81atgalia

Kurs Walut NBP
Waluta Kurs
Dolar amerykański 3.632 PLN
Euro 4.2311 PLN
Funt szterling 4.719 PLN
Korona duńska 0.5689 PLN


Słuchaj Radio Pomost
Rajd Katynski
Rajd Katynski
Lusia oginska
Lusia oginska
Gwiazda Polarna
Gwiazda Polarna
Cieslik Foundation, Inc
Cieslik Foundation, Inc